Verklaring voor een kwalitatieve publieke ruimte in Brussel

6 thema’s om de kwaliteit van publieke ruimte te definiëren

Definitie

De publieke ruimte is een plek voor ontmoeting, uitwisseling en ondersteuning van de levenskwaliteit. Ze speelt een centrale rol in het stedelijke leven: de kwaliteit van haar inrichting draagt niet enkel bij tot de leefbaarheid van de dense stad, maar ook aan haar aantrekkelijkheid. Brussel, stadsgewest in het centrum van de Europa, zit momenteel in een densificatieproces en neemt ambitieus deze uitdagingen aan.

Om deze redenen formuleren de gewestelijke overheden vandaag een gemeenschappelijke visie, die middelen inzet om het beheer, de coördinatie en de uitvoering van de Brusselse publieke ruimte te ondersteunen. Onderhavige verklaring vertaalt deze visie in verschillende thema’s waarin de diverse actoren van de publieke ruimte – ontwerpers, projectbegeleiders, maar ook gebruikers – zich kunnen herkennen.

Zes thema's

Deze verklaring bepaalt aan de hand van 6 thema’s de voorwaarden voor een kwalitatieve publieke ruimte :

1. Structurerende publieke ruimte

De publieke ruimte is een centraal element in de stad dat de levenskwaliteit en haar gebruik structureert, verbindt en begeleidt.

  • De leefomgeving wordt gecreëerd door de inrichting van de publieke ruimte, die in interactie treedt met het gebouwde om zo vorm te geven aan stedelijkheid –deze kwaliteit die het leven in de stad biedt -, maar ook de verbeelding die ermee gekoppeld gaat.
  • De gemeenschappelijke ruimtes nemen verschillende schalen en vormen aan, van het Zoniënwoud tot regionale pleinen, van lanen en straten tot parken, zonder hierbij publieke ruimtes op lokale schaal te vergeten. Deze dienen als een netwerk gepland te worden om te garanderen dat de stedelijkheid leesbaar, continu en gediversifieerd is.

2. Multifunctionele publieke ruimte

De publieke ruimte wordt bedacht in zijn multifunctionaliteit en complexiteit.

  • De publieke ruimte combineert en wisselt functies af: gezelligheid en anonimiteit, nut en ontspanning, verplaatsing of vertoef...
  • De publieke ruimte richt zich tot alle gebruikers, ongeacht hun woonplaats; ze is een plek voor bewoners, maar ook voor regelmatige of occasionele gebruikers.
  • De publieke ruimte stimuleert intergenerationele en interculturele ontmoetingen.
  • De tijdelijke of langdurige bezetting en inrichting van verlaten plekken (daken, braakliggende terreinen, private ruimtes, gesloten bouwblokken) vergroot het domein van de publieke ruimte en suggereert nieuwe gebruiken.

3. Universeel toegankelijke publieke ruimte

  • De publieke ruimte garandeert veiligheid en toegankelijkheid ; ze moedigt duurzame vervoerswijzen en intermodaliteit aan.
  • De publieke ruimte staat garant voor de universele toegankelijkheid van de voetganger, en van iedereen zonder discriminatie.
    De inrichting van publieke ruimte is veilig en comfortabel voor personen met een handicap, of personen met een beperkte mobiliteit in het algemeen : senioren, kinderen, mensen met kinderwagens, koeriers, ...
  • De publieke ruimte stelt een hiërarchie in de verschillende verplaatsingsmodi door voorrang te geven aan actieve en duurzame modi : voetgangers, fietsers en openbaar vervoer. Ze rationaliseert de ruimte voor autoverkeer ten voordele van publieke ruimte als verblijfsplek, als een ruimte voor sociaal contact, die duurzame mobiliteit bevoordeelt. Publieke ruimte werkt mee aan de bescherming van de wijken tegen het transitverkeer en integreert een doordachte parkeerpolitiek.
  • De publieke ruimte is ingericht om intermodaliteit te vergemakkelijken door de ergonomie en leesbaarheid van trajecten.

4. Publieke ruimte als kweekbodem van het ecosysteem

De publieke ruimte is betrokken in het (nieuwe) evenwicht van alle elementen van het ecosysteem.

  • De publieke ruimte ondersteunt de complexiteit van het stedelijk ecosysteem door de mede-aanwezigheid van de verschillende elementen (omgeving en organismen) die deze samenstellen te verzekeren: natuur, cultuur, fauna, flora en de menselijke levensstijlen ; en door de synergieën tussen deze elementen aan te moedigen.
  • De publieke ruimte draagt bij aan de structurering van dit ecosysteem : door middel van plannen die de ontwikkeling ervan bepalen (het groene en blauwe netwerk) en door het in evenwicht brengen en combineren van de kwaliteiten van het leefmilieu in de stedelijke omgeving.
  • De publieke ruimte biedt meer plaats aan de wereld van planten en dieren door voortdurend plaats te maken voor nieuwe vormen van « stedelijke natuur » dankzij een inrichting die onderhoud en beheer in de tijd mogelijk maakt. Landbouw en verscheidene vormen van beplanting zijn activiteiten die zowel het leerproces bevorderen, als het respect voor de omgeving (biodiversiteit, netheid), het speelse, de rust of de gezelligheid voor de gebruikers van de publieke ruimte.

5. Grootstedelijke publieke ruimte

De publieke ruimte is een op de juiste schaal doordacht systeem dat nabijheid, netwerk en connectiviteit integreert.

  • De Brusselse agglomeratie strekt zich uit over een grootstedelijk gebied, verbonden met de wereld in een netwerk van steden. De publieke ruimte dient bedacht te worden binnen dit grootstedelijk gebied, rekening houdend met het grondgebied, landschappen en de geografische identiteit van de stedelijke gemeenschap.

6. Publieke ruimte en burgerschap.

De publieke ruimte, zijn inrichting en beheer worden onder andere bepaald door actieve burgerparticipatie.

  • De inrichting van de publieke ruimte wordt versterkt door een meervoudige deskundigheid. Haar kwaliteit hangt dus af van een productieve en evenwichtige betrokkenheid van alle kennis met inbegrip van actieve burgerparticipatie. Hun mobilisering wordt ondersteund door het tot standbrengen betere participatiemethodes die gecreëerd, uitgewisseld, overgebracht en aangepast dienen te worden.
  • De publieke ruimte ontvangt en stimuleert ook interventies van burgers, op indirecte manier (tuintjes, balkons, …) of directe manier (trottoirs, braakliggende terreinen, …). In dit laatste geval is het belangrijk toe te zien dat omkadering (regels, begeleiding) universele toegankelijkheid van de publieke ruimte blijft garanderen, zoals een goede coördinatie van deze interventies met de « officiële » interventies.
  • Deze samenwerkende productie van de publieke ruimte is gebaseerd op de medeverantwoordelijkheid van de burger, op een goed bestuur vanuit de administratie (herverdeling van de macht, communicatie en interne samenwerking) en op inzet van de projectleiders. Dit proces moet starten vanaf de projectdefinitie en zowel op initiatief van de bugers als op initiatief van de publieke overheid.